Ekspert: "Hadisələrin gərginliyi azaldıqca, dolların dəyərində də azalma başlayacaq"
ABŞ və İsrailin İrana endirdiyi zərbələrdən sonra təhlükəsiz aktivlərə tələbin artması ilə ABŞ dolları bazar ertəsi kəskin bahalaşaraq son beş həftənin ən yüksək səviyyəsinə qalxıb.

Dolların 6 əsas valyutadan ibarət səbətə qarşı məzənnəsini izləyən Dollar İndeksi 0,6 faiz artaraq 98,20 səviyyəsinə çatıb və yanvarın sonundan bəri ən yüksək həddə ticarət olunub. Niderlandın məşhur ING Group analitiklərinə görə, dolların yüksəlişinə 3 mühüm amil təsir göstərir.

Asiya və Avropadan fərqli olaraq, ABŞ enerji sisteminin bu nisbi sabitliyi dolları qlobal qeyri-sabitlikdən sığınacaq axtaran investorlar üçün daha cəlbedici bir aktivə çevirir.

Dolları möhkəmləndirən ikinci amil ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) uçot dərəcəsi siyasəti ilə bağlıdır. Enerji qiymətlərinin artması və ondan qaynaqlanan inflyasiya FED-in monetar siyasəti yumşaltmaq imkanlarını məhdudlaşdırır. ING analitikləri qeyd edirlər ki,FED-in bu il planlaşdırdığı iki faiz endirimi vədini yerinə yetirə bilməyəcəyi ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən Asiya fond fyuçersləri artıq 3-4 bazis bəndi azalıb. Bu o deməkdir ki, ABŞ aktivlərinin gəlirliliyi faiz dərəcələrinin endirilməsi gözlənilən regionlardan daha cəlbedici olaraq qalır ki, bu da dolları dəstəkləyir.

Dollara dəstək verən üçüncü amil inkişaf etməkdə olan bazarlardan kapital axınıdır. Əvvəlkilərlə sıx əlaqəli olan üçüncü amil, inkişaf etməkdə olan bazarlardan portfel investisiyalarının potensial axınını nəzərdə tutur. Enerji qiymətlərinin artması və FED-in uçot siyasəti ilə bağlı qeyri-müəyyənlik investorların investisiyalarını yenidən nəzərdən keçirməsinə səbəb olur. Riskli inkişaf etməkdə olan bazarlarda yüksək gəlir əldə etmək əvəzinə, investorlar ABŞ dolları kimi daha təhlükəsiz aktivlərə üstünlük verə bilərlər. Bu, inkişaf etməkdə olan ölkələrə kapital axınının dayanmasına və hətta əks investisiya axınına səbəb ola bilər ki, bu da ABŞ dollarını daha da gücləndirir. Avropa sənayesi təzyiq altındadır, lakin qlobal iqtisadiyyat daha yaxşı vəziyyətdədir.

ING analitikləri həmçinin qeyd edirlər ki, enerji qiymətlərinin artması investorları Avropa sənayesinin bərpası perspektivlərini yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Lakin bu çətinliklərə baxmayaraq, qlobal iqtisadiyyat bütövlükdə enerji qiymətlərinin də artdığı 2022-ci ilin mart ayında olduğundan daha yaxşı vəziyyətdədir. O vaxtlar enerji böhranı daha kəskin idi və indi daha əhəmiyyətli maliyyə dəstək tədbirləri mövcuddur.

İnvestorlar bu il dolların təhlükəsiz sığınacaq statusunu şübhə altına alsalar da, ING-yə görə, mövcud enerji şoku onun möhkəmlənməsinə kömək edəcək.

Güclənən dollar digər valyutalara, xüsusən də enerji idxalından çox asılı olan və ya dollarla ifadə olunmuş xarici borcun yüksək payına malik olan valyutalara təzyiq göstərə bilər. Təhlükəsiz sığınacaq investorları dollara üstünlük verəcəklər ki, bu da digər valyutaların dəyərinin düşməsinə səbəb ola bilər.

Ümumiyyətlə, analitiklərə görə, enerji qiymətlərinin artmasından qaynaqlanan inflyasiya təzyiqləri gözləniləndən daha davamlı olarsa, FED sərt pul siyasətini daha uzun müddət davam etdirməyə məcbur ola bilər. Bu da öz növbəsində dolları dəstəkləyəcək və ABŞ aktivlərinin investorlar üçün cəlbediciliyini artıracaq. Lakin əgər FED inflyasiyaya baxmayaraq iqtisadi artımı stimullaşdırmağa diqqət yetirmək qərarına gələrsə, bu, uzunmüddətli perspektivdə dollar üçün risklər yarada bilər.

Qeyd olunur ki, mövcud vəziyyətin uzunmüddətli nəticələri də ola bilər. Enerji böhranı fonunda dolların təhlükəsiz sığınacaq aktivi kimi artan rolu qlobal bazarlarda onun mövqeyini gücləndirə bilər. Lakin ölkələr alternativ tədarükləri fəal şəkildə axtarmağa və valyuta ehtiyatlarını şaxələndirməyə başlasalar, bu, gələcəkdə dollardan asılılığı azalda bilər.

Elman Sadıqov: “Əsas məsələlərdən biri 2026-cı ilə qədər Azərbaycan manatını sabit saxlamaqdır” - Hedeftv.info

Elman Sadıqov

Dolların möhkəmlənməsi nə qədər davamlı olacaq? Bu proses hansı amillərdən asılıdır? İqtisadçı-ekspert Elman Sadıqovun “Yeni Müsavat”a dediyinə görə, dollar bütün dünyada güvənli liman hesab olunan valyutalardandır: “Dollar hər hansı bir kataklizm, böhran, kəskin şok hadisələri baş verdikdə investorların sığınacağıdır. Bu valyuta belə hallarda qızılla bərabər davranır. Hətta bəzi hallarda likvidliyi təmin etmək baxımından investorların daha cəld manevr edə bilmələri üçün dollar alışı qızılı üstələyir. Bəzən bu proses qızılın qiymətinin düşməsinə belə səbəb olur. Bu baxımdan, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr fonunda dolların möhkəmlənməsi tamamilə gözlənilən idi. Bunun nə qədər davam etməsini hadisələrin davamiyyət müddəti müəyyən edəcək. Hadisələrin gərginliyi azaldıqca, dolların dəyərində də azalma başlayacaq”.

Dolların bu mərhələdə möhkəmlənməsinin Azərbaycan manatına təsiri olacaqmı? E.Sadıqov belə təsiri tam istisna edir: “Belə bir təsirdən söhbət belə gedə bilməz. Nəyə görə? Çünki dünya bazarında neft və qazın qiymətinin bahalaşması qeydə alınır: tədarük zəncirlərində qırılmalar var. Bu proses davamlı olarsa, inflyasiya prosesini tətikləyəcək. Artıq ABŞ-də benzinin bir qallonu 3 dollara çatıb, Avropada dizelin qiyməti 25-40 faiz bahalaşıb. Bu artımlar davamlı olacaqsa, zəncirvari proses olaraq digər qiymətləri də qaldıracaq, ümumi inflyasiyanın sürətlənməsinə gətirib çıxaracaq. Bu isə dolların dəyərinin yenidən dəyərdən düşməsi ilə nəticələnəcək.

Yenə qeyd edim ki, indiki mərhələdə dolların möhkəmlənməsi Azərbaycanın valyuta gəlirlərinin artmasına səbəb olan neft-qaz qiymətlərinin artması ilə müşayiət olunur. Bu isə manat üçün şərtləri daha əlverişli edir, Azərbaycanın makroiqtisadi sabitliyinə töhfə verir".